Sztuki walki w Polsce rozwijają się bardzo prężnie od lat siedemdziesiątych zeszłego wieku. Jedną z najpopularniejszych jest japońskie Aikido, ponieważ dostarcza możliwości wielowymiarowego rozwoju przede wszystkim w zakresie fizycznym, ale także duchowym, moralnym, intelektualnym. W tym artykule chciałbym rozważyć kwestię stosowalności praw fizyki w technikach Aikido, dlatego że moim zdaniem jest ona niezrozumiała dla większości adeptów, szczególnie niezaawansowanych.

Na początek należy sobie zdać sprawę, że w wykonywaniu technik Aikido nie ma nic nadprzyrodzonego. Różne błędne skojarzenia na ten temat spowodowane są używaniem słowa Ki, które w kulturze Zachodu jest najczęściej niepoprawnie interpretowane. Bardzo proste i eleganckie wyjaśnienia, czym jest Ki, pochodzą od Koichi Tohei'a (10 dan Aikido), twórcy stylu Shin Shin Toitsu Aikido. Tłumaczy on, że słowo Ki oznacza naturalną energię wszechświata, której doświadczamy jako siły życiowej, utrzymującej nas w szczęściu i zdrowiu. Wprawdzie tajemnica życia nie została wyjaśniona przez żadną dziedzinę nauki, jednak z całą pewnością nie ma w niej nic nienaturalnego. W kontekście wykonywania technik siłę Ki rozumie się zazwyczaj jako doskonałe umieszczenie ruchów w czasie, które wraz z precyzyjnie dobranym dystansem i kontrolą własnego oddechu daje efekty, przekraczające wyobrażenia przeciętnego człowieka.

Jeżeli przyjmiemy, że zasady Aikido opierają się na mądrym wykorzystaniu praw mechaniki, to warto się pokusić o próbę ich zrozumienia. W pierwszej kolejności chciałbym zająć się fizyczną analizą rzutów. Japończycy już dawno odkryli, że w celu wykonania rzutu niezbędne jest kuzushi, czyli odpowiednie wychylenie przeciwnika. W języku fizyki oznacza to doprowadzenie do takiego ustawienia ciała przeciwnika, żeby jego środek masy znajdował się jak najdalej od osi prostopadłej do powierzchni ziemi w punkcie podparcia, co w efekcie daje utratę stabilności i prowadzi do upadku. Tę zasadę świetnie ilustruje poniższe zdjęcie, ukazujące Hirokazu Kobayashiego (8 dan Aikido) wykonującego jedną z technik.

Niebieskie kropki oznaczają punkty podparcia. W przypadku uke jego położenie jest oczywiste, ponieważ stoi na palcach złączonych stóp. Kobayashi natomiast stoi na obu nogach, więc wypadkowo punkt podparcia znajduje się pomiędzy nimi. Jednak wyraźnie widać, że jest on przesunięty w kierunku prawej stopy, ponieważ lewa stopa podpiera ciężar ciała tylko palcami. Kropki czerwone to szacunkowe położenia środków ciężkości. Zielone linie symbolizują osie prostopadłe do ziemi w punktach podparcia. Czerwona kropka uke znajduje się daleko od zielonej linii, co oznacza bardzo małą stabilność, która w efekcie doprowadzi do upadku. Natomiast czerwona kropka Kobayashiego znajduje się na linii, dowodząc jego doskonałej stabilności podczas wykonywania technik.

Tak proste rozumowanie ułatwia pracę nad doskonaleniem własnych umiejętności: dobre Aikido oznacza pilnowanie swojej czerwonej kropki, żeby nie uciekła z zielonej osi oraz takie manipulowanie ciałem partnera, aby odciągnąć jego czerwoną kropkę jak najdalej od jego zielonej osi.

Istnieje kilka metod uzyskania takiego efektu. Można wykorzystać siły odśrodkowe (ura waza) oraz siły bezwładności (omote waza). Na przykład technika irimi nage polega na zamknięciu linii centralnej na wysokości głowy, podczas gdy biodra rozpędzonego przeciwnika kontynuują ruch na mocy zasady bezwładności. Naturalnie, wraz ze wzrostem dynamiki ataku ten efekt będzie bardziej wyraźny (zdjęcie, irimi nage w wykonaniu Wiesława Chmielińskiego (4 dan Aikido).

Kolejną klasę metod wychylania przeciwnika stanowią rotacyjne ruchy luźnego nadgarstka, zwane meguri. Są one wykonywane po spiralnych trajektoriach różnego typu i pełnią rolę przekaźnika pomiędzy pracą bioder i rąk. Biodra są podstawą konstrukcji ludzkiego ciała, więc siła pochodząca z ich ruchu jest bardzo duża. Nauczenie się jej używania w odpowiednim kierunku i w dobrym czasie prowadzi do zaskakujących rezultatów. Jednak w celu zgłębienia tej wiedzy niezbędny jest kontakt z doświadczonym nauczycielem oraz kilka lat codziennych kilkugodzinnych treningów.

Ciąg dalszy wkrótce nastąpi.

Maciej Koperski