Słownik terminów japońskich stosowanych w Aikido

A

ai     - harmonizowanie, łączenie, jednoczenie
ai-hanmi     - układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji
aiki-jutsu     - starożytna technika walki oparta na koordynacji obrony z atakiem
aiki-taiso     - podstawowe ćwiczenia w aikido (rozgrzewka, ćwiczenia wprowadzające)
arigato     - dziękuję
ashi     - stopa, noga
ashi-sabaki     - przemieszczanie się na stopach /ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi/; por. tai-sabaki
atemi     - uderzenia we wrażliwe miejsca ciała (mają na celu rozproszenie uwagi przeciwnika)
ayumi-ashi     - krok przestawny

B

barai     - zgarnięcie
bo     - długi kij
bojutsu     - technika posługiwania sie długim kijem
bokken     - drewniana imitacja miecza japońskiego stosowana do ćwiczeń
bokuto     - drewniany miecz
bu     - silny, waleczny, odważny (dotyczący spraw wojennych)
buddyzm     - filozoficzna i religijna doktryna, oparta na pojęciu "oświecenia", rozwinięta przez indyjskiego myśliciela Gautama Siddharta (551-483 p.n.e.)
budo     - określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych; np. judo, kendo
bujutsu     - sztuki wojenne
bushi     - wojownik, samuraj
bushido     - honorowy kodeks samuraja

C

chikama     - krótki dystans
chu     - środek
chudan     - poziom środkowy (od pasa do barków; zwykle dotyczy określenia wysokości ataku)

D

dan     - poziom, stopień mistrzowski
do     - droga, metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się
dogi     - ubiór ćwiczebny (do: droga, gi: ubranie)
dojo     - miejsce drogi; miejsce, w którym trenuje się sztuki walki
domo     - bardzo
domo arigato     - dziękuję bardzo (inne formy: domo arigato gozaimas, domo arigato gozaimaśta)
doshu     - mistrz drogi, tytuł lidera aikido (zgodnie z tradycją japońską jest to tytuł dziedziczony)
dori     - uchwycenie

E

eri     - kołnierz
eri-tori     - atak polegający na uchwyceniu kołnierza partnera

F

funakogi-undo     - ruch wiosłowania (ćwiczenie służące do poprawienia pracy bioder; wypracowania mocnej, stabilnej postawy i koordynacji oddychania z pracą ciała)
furitama     - stabilizacja ki, ćwiczenia koncentracji

G

gaku     - tradycyjny element wystroju dojo; japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną, zawieszana na ścianie (kamiza) w centralnym miejscu dojo, naprzeciwko miejsca honorowego
gasho     - gest połączenia rąk przy pozdrowieniu (używany zwłaszcza podczas ćwiczeń medytacyjnych)
gedan     - poziom niski, od pasa w dół
geiko     - trening, ćwiczenie
gi     - ubranie, strój
go     - pięć
gokyo     - piąta forma podstawowych technik unieruchomień
gyaku     - odwrotny, przeciwny
gyaku-hanmi     - układ, w którym ćwiczący stoją w odwrotnych pozycjach

H

hachi     - osiem
hai     - tak
hajime     - zaczynać
hakama     - tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido
hanmi     - postawa, pozycja
hanmi-handachi     - układ, w którym broniący się siedzi, a atakujący stoi
happo     - osiem kierunków
hara     - brzuch, centrum
haragei     - sztuka rozwijania hara
henka waza     - odmiany techniki podstawowej
hidari     - lewy
hidari-kamae     - postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu
hijikime-osae     - forma unieruchomienia przeciwnika z wykorzystaniem dzwigni na staw łokciowy
hiji-tori     - trzymanie za łokcie lub za rękawy w okolicach łokci
hombu-dojo     - główna kwatera, centrum treningowe w Tokio

I

iaido     - japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza)
ich     - jeden
iie     - nie
ikkyo     - pierwsza forma z podstawowych technik unieruchomień
irimi     - ruch do przodu, wejście w partnera
irimi nage     - rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi (tzw. dwudziestoletnia technika)

J

jiu     - dziesięć
jiu-waza     - tori wykonuje dowolne techniki
jo     - drewniany kij
jo-tori     - techniki obrony przed atakiem jo
jodan     - poziom wysoki (powyżej barków)
joseki     - południowa ściana dojo; miejsce o szczególnym znaczeniu
ju     - zasada miękkości i nieoporowania
judo     - "droga miękkości"; sztuka, stworzona przez Jigoro Kano (1860-1938) na bazie technik jujutsu, będąca obecnie dyscyplną olimpijską
juji-garami     - rzut przez skrzyżowanie rąk

K

kaeshi-waza     - kontr techniki
kai     - organizacja
kaiten     - okrągły
kaiten-nage     - rzut obrotowy
kakari-geiko     - forma treningu, kiedy tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
kamae     - postawa
kamiza     - miejsce honorowe, z którego się naucza (zasiada tu nauczyciel na początku i na końcu treningu); ściana wschodnia dojo; miejsce, gdzie znajdują się bóstwa
karate     - droga pustej ręki; metoda walki, w której broń stanowi całe ciało z naciskiem na użycie rąk i nóg; jedną z czołowych postaci karate jest Gichin Funakoshi (1869-1957), twórca karate tradycyjnego
kata     - forma; ćwiczenie formalne, składające się z serii wcześniej ustalonych ruchów
kata     - ramię
katana     - miecz japoński
kata-tori     - atak polegający na uchwyceniu za rękaw kimona (w okolicach ramienia, barku)
katate     - jedna ręka
katate-tori     - atak polegający na uchwyceniu przedramienia przeciwnika
katame-waza     - techniki unieruchomień
katsu     - technika przywracania przytomności po urazach
keiko     - trening
keikogi     - strój treningowy używany w sztukach walki
kempo     - sztuka walki znana jako boks chiński
ken     - miecz
kendo     - droga miecza; współczesna japońska forma walki bambusowym mieczem (shinai)
ki     - energia duchowa
kiai     - nastrój, usposobienie, charakter (w sztukach walki oznacza to zwykle przenikliwy okrzyk)
kihon     - podstawowy, bazowy (źródło ki)
kihon - waza     - techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy
kiri     - ostrze
kohai     - młodszy kolega (urodzony później)
koho     - do tyłu
kocho-kaiten-ukemi     - przetoczenie do tyłu (ushiro ukemi)
kokoro     - duch, serce
kokyu     - oddech, siła oddechu
kokyu dosa     - ćwiczenia oddechu
kokyu-ho     - ćwiczenie oddechu; ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała, przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem
kokyu - nage     - rzut oddechem
konnichiwa     dzień dobry
koshi     - biodro
koshi-nage     - rzut przez biodro
kote     - nadgarstek
kote-gaeshi     - rzut wykonywany przez wykręcenie nadgarstka
kubi     - szyja
kubishime     - atak polegający na duszeniu przeciwnika
kumi-jo     - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają jo
kumi-tachi     - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają bokken
kumite     - walka
kuzushi     - wychylenia ciała
kyu     - dziewięć
kyu     - stopień uczniowski
kyudo     - łucznictwo japońskie

M

ma-ai     - dystans
mae     - przód
mae-geri     - atak polegający na kopnięciu prostym w przód
mae-ukemi     - pad, przetoczenie się do przodu
marui     - ruch sferyczny
mate     - czekać, poczekać
mawashi-geri     - kopnięcie po łuku
meguri     - ruch okrężny (głównie nadgarstków, centrum)
men     - głowa
men-uchi     - cięcie proste z góry w głowę
migi     - prawy, prawostronny
migi-kamae     - postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu
misogi     - obrzęd oczyszczenia
mokuso     - medytować
morote-tori     - atak polegający na uchwyceniu oburącz przedramienia partnera
mudansha     - uczeń posiadający stopień uczniowski (kyu)
mune     - pierś, tors, korpus
mune-dori     - uchwyt za przód kimona
musashugio     - uczenie się i doskonalenie w różnych szkołach pod kierunkiem różnych trenerów

N

nage     - rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę (tori)
nage-waza     - techniki rzutów
ne-waza     - techniki w parterze
ni     - dwa
nikyo     - druga forma podstawowych technik unieruchomień
no     - tradycyjny teatr japoński

O

o     - wielki
O'Sensei     - Wielki Nauczyciel; tytuł twórcy aikido Morihei Ueshiba
obi     - pas
omote     - ruch do wewnątrz
omote-waza     - nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika
omoto-kyo     - nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna założona w Japonii przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi
onegae-shimasu     - proszę mnie nauczyć; formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia
osae     - naciskać, dźwignia
osae-waza     - unieruchomienia
otagai-ni-rei     - wzajemny ukłon między partnerami

R

randori     - wolna walka
rei     - ukłon
ritsu-rei     - ukłon w pozycji stojącej
roku     - sześć
ryo-kata-dori     - atak polegający na uchwyceniu dwoma rękami za bluzę przeciwnika
ryote     - dwie ręce
ryote-dori     - atak polegający na uchwyceniu dwoma rękami za dwie ręce przeciwnika
ryu     - szkoła

S

san     - trzy
sankyo     - trzecia forma podstawowych technik unieruchomień
sayonara     - do widzenia
seika-tanden     - środek ciężkości ciała zlokalizowany w brzuchu, poniżej pępka
seiza     - siad na kolanach
seiza-shite     - czyńcie seiza
sempai     - uczeń starszy stopniem
sensei     - nauczyciel
shi     - cztery
shi-chi     - siedem
shidoin     - instruktor (tytuł formalny)
shihan     - mistrz (tytuł formalny)
shiho     - cztery kierunki
shiho-nage     - rzut w czterech kierunkach
shikko     - sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej
shimoza     - miejsce na tatami, gdzie siadają ćwiczący
shite     - ten, który czyni (suru: czynić); partner, który stosuje daną technikę
shodan     - pierwszy dan
shomen     - do przodu
shomen-uchi     - cięcie proste z góry na głowę przeciwnika
sode     - rękaw
sore-made     - stop
soto     - zewnętrzna strona, na zewnątrz
soto-kaiten     - ruch na zewnątrz
suburi     - indywidualne techniki ćwiczeń z użyciem bokken i jo
suwari-waza     - techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej

T

tachi     - długi miecz
tachi     - stojąc, w pozycji stojącej
tachi-tori     - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (technika odbierania miecza)
tachi-waza     - techniki wykonywane w pozycji stojącej
tai-jutsu     - techniki walki wręcz (bez użycia broni)
tai-sabaki     - ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała
tanto     - drewniana imitacja noża
tanto-tori     - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż
tatami     - mata
te     - ręka
tegatana     - ręka miecz
tekubi     - nadgarstek
ten-chi-nage     - rzut "niebo-ziemia"
tenkan     - obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót
tori     - partner wykonujący technikę obronną
tsugi-ashi     - krok dostawny
tsuki     - uderzenie proste

U

uchi-kaiten-nage     - rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz oraz przejście pod ramieniem partnera
uchi-deshi     - uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem
ude     - przedramie
ude-kime-nage     - rzut przy wykorzystaniu dźwigni na staw łokciowy
uke     - partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną (ten, który znosi technikę)
ukemi     - pad, przewrót
ukemi-waza     - techniki padów i przewrotów
undo     - ćwiczenie
ura     - odwrotnie, do tyłu
ushiro-kubishime     - atak z tyłu z duszeniem
ushiro-ryote-tori     - uchwyt z tyłu obiema rękami za obie ręce
ushiro-ukemi     - przetoczenie do tyłu, pad do tyłu
ushiro-waza     - techniki obrony przed atakiem z tyłu

W

wa     - zgodność ruchowa
waza     - techniki

Y

yame     - stop!
yoko     - bok, w kierunku bocznym
yokomen-uchi     - atak okrężny z góry na głowę, skroń lub szyję
yonkyo     - czwarta forma podstawowych technik unieruchomień
yudansha     - uczeń posiadający stopień mistrzowski (dan)


Z

zanshin     - pozostawanie w stanie czujnej gotowości
za-rei     - ukłon w pozycji siedzącej
zazen     - pozycja medytacyjna; siad klęczny na piętach lub w pozycji lotosu
zenpo     - do przodu
zenpo-kaiten-ukemi     - przetoczenie do przodu
zori     - japońskie klapki
zubon     - spodnie od kimona
zuki     - uderzenie proste (tsuki)